Blog

Przełomowy wyrok WSA w Opolu – nowe spojrzenie na zasadność obostrzeń związanych z COVID-19

utworzone przez | sty 27, 2021

Na początku stycznia 2021 roku opublikowane zostało uzasadnienie do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 27 października 2020 roku, w którym sąd zadecydował o uchyleniu nałożonej na fryzjera kary administracyjnej za złamanie wprowadzonych, w związku ze stanem epidemicznym, ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej.

Kontrola Policji wykazała, że fryzjer strzygł klienta pomimo obowiązującego wówczas zakazu prowadzenia działalności tego typu. W wyniku interwencji na fryzjera nałożona została przez Sanepid kara administracyjna w wysokości 10.000 zł.

Wyrok to nadzieja dla przedsiębiorców najbardziej dotkniętych wprowadzonymi obostrzeniami i szansa na kolejne korzystne dla nich orzeczenia oraz zmianę sposobu działania organów państwowych.

Ograniczenia możliwe tylko przy poszanowaniu Konstytucji RP

Sąd wskazał, że Rada Ministrów nie zdecydowała się na wykorzystanie przewidzianego przez Konstytucję formalnego wprowadzenia stanu klęski żywiołowej, uznając tym samym, że środki jakie jej przysługują bez zastosowania tego trybu, są wystarczające dla osiągnięcia celów związanych ze zwalczaniem epidemii COVID-19. Taka decyzja sprawia, że organy państwa nie mogą się w swojej argumentacji powoływać na nadzwyczajne okoliczności, uzasadniające szczególne rozwiązania prawne. Nie może to również uzasadniać ograniczania wolności i swobód obywatelskich za pomocą rozporządzenia. Tego typu możliwość istniałaby, gdyby zdecydowano się na prowadzenie stanu nadzwyczajnego. Ograniczanie praw obywateli musi się bowiem odbywać w granicach i przy użyciu mechanizmów przewidzianych w Konstytucji RP.

Jak wynika z uzasadnienia wyroku, ustawodawca nie zdecydował się na wprowadzenie stanu nadzwyczajnego, nowelizując w zamian ustawę z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Co jednak istotne, wprowadzone w ustawie zmiany nie przewidywały przyjęcia kompleksowych i merytorycznych rozwiązań ustawowych, określających ograniczenia, jakie obowiązywać mają w związku z panującą epidemią, a polegały wyłącznie na wyposażeniu Rady Ministrów w kompetencję do wprowadzenia takich ograniczeń. Takie rozwiązanie wprost narusza wymóg ograniczania praw obywateli wyłącznie w formie ustawy. Co więcej, analiza rozporządzenia wydanego na podstawie wspomnianej ustawy pokazuje, jak słusznie zauważył sąd, że nakazy, zakazy i ograniczenia tam przewidziane, stanowią w zasadzie powtórzenie ograniczeń wolności i praw człowieka określonych w ustawie o stanie klęski żywiołowej. Wydaje się, że takie działanie uznane może być za próbę obejścia konstytucyjnych procedur w celu uniknięcia ewentualnych konsekwencji związanych z wprowadzeniem stanu nadzwyczajnego.

Sąd zwraca uwagę, że w sytuacji, gdy stan nadzwyczajny nie został wprowadzony, konstytucyjnie dopuszczalne jest wyłącznie ograniczanie praw i wolności mocą ustawy i przy zachowaniu przewidzianej w konstytucji zasady proporcjonalności. Złagodzone warunki i uproszczony tryb dla wprowadzania tego typu obostrzeń nie są możliwe do zastosowania jeśli nie odbywają się w realiach stanu nadzwyczajnego.

Z uwagi na fakt, że ustawa sama praktycznie nie zawiera wytycznych co do zakresu i możliwości wprowadzania obostrzeń, pozostawiając to do uregulowania w rozporządzeniu, nie spełnia tym samym kryteriów przewidzianych w Konstytucji RP.

Rozważania sądu mogą dawać podstawę przedsiębiorcom do kwestionowania nałożonych na nich w związku ze złamaniem obostrzeń kar administracyjnych. Jakkolwiek w ocenie sądu same ograniczenia uznać należy za zasadne, to nie jest to jeszcze argument dla omijania mechanizmów przewidzianych w Konstytucji RP. Skoro organy państwowe nie zdecydowały się na wykorzystanie możliwości wprowadzenia stanu nadzwyczajnego, co dawałoby możliwość skorzystania z uproszczonego sposobu ograniczania praw i wolności, to muszą one działać w sposób zgodny z tymi zasadami, które przewidziane są dla sytuacji „zwyczajnych”.

Organy administracji stosują rozporządzenie

Trzeba jednak pamiętać, co wynika również z orzeczenia sądu, że organy administracji mają obowiązek stosować obowiązujące przepisy. Nie mają natomiast możliwości stwierdzić niekonstytucyjności przepisów rozporządzenia i stosować bezpośrednio ustawy i Konstytucji RP. Taką możliwość ma dopiero sąd.

Epidemia nie zwalnia z obowiązku przestrzegania procedur

Obecna sytuacja nie zwalnia jednak organów z obowiązku prowadzenia postępowania administracyjnego z uwzględnieniem uprawnień przysługujących osobom wobec, których orzeczono karę administracyjną. Sąd zwrócił uwagę, że w rozpatrywanym przypadku, nawet gdyby przyjąć, że oceniane nakazy, zakazy i ograniczenia zostały wprowadzone prawidłowo, to zaskarżone decyzje (organów administracji), nie mogły się ostać z uwagi na naruszenie podstawowych zasad postępowania dowodowego obowiązujących w procedurze administracyjnej. Sąd zwrócił uwagę, że organ ma obowiązek wszechstronnie rozpatrzyć sprawę, umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zgromadzonego materiału dowodowego i zapewnić jej aktywny udział w każdym stadium postępowania. Podejmowanie przez Sanepid decyzji wyłącznie w oparciu o sporządzoną w trakcie interwencji notatkę policyjną nie spełnia wymogów jakim organ musi sprostać rozpoznając sprawę.
Wyrok WSA w Opolu stanowi przełom w sposobie patrzenia na wprowadzone obostrzenia. Mimo, że dla większości prawników od dawna było jasne, że sposób, w jaki ograniczone zostały wolności obywatelskie, budzi wątpliwości, to jednak do tej pory brak było orzeczenia sądu, które by tak szeroko punktowało uchybienia ustawodawcy.

Dzisiaj jeszcze nie wiadomo, czy kolejne sądy pójdą śladem WSA w Opolu i czy argumentacja przez niego przytoczona upowszechni się w wydawanych orzeczeniach. Niewątpliwie jednak ten wyrok będzie stanowił dla wielu osób uzasadnienie dla zwalczania wprowadzonych obostrzeń i dochodzenia swoich praw w sądzie. Szczególnie, że wyrok otwiera również szansę na dochodzenie od państwa odszkodowania za straty poniesione w związku z obostrzeniami.

Autor: Paweł Rasmus

Wyślij wiadomość